Verloren gegane traditie

Een beetje laat, want Drie Koningen is immers al negen dagen geleden, toch nog een 'klein' verhaaltje erover.
Over een in ons land helaas verloren gegane traditie.

De traditie van: Drie Koningen.

Wie wel eens op vakantie in Duitsland was, zal ongetwijfeld boven veel huisdeuren een wat vreemde 'aanduiding' hebben gezien. Dit jaar zal dat 20-C.M.B./A-06 zijn. Meerdere malen heb ik me afge­vraagd: wat zou dat toch betekenen ?Maar het enige dat ik dan bij navraag kon achterhalen was, dat het iets met 'Heilige Drei Könige' - 6 januari te maken had. Meer kon of wilde men mij nooit vertellen. Toch bleef ik er nieuwsgierig naar en gelukkig, voor mij, werd die nieuwsgierig jaren later eindelijk be­loond.

Maar eerst iets anders. Hoewel bij ons Drie Koningen niet echt een kerkelijk feest is, wij schuiven het meestal van ons af als iets rooms, wordt er toch wel vaak zo rond de 6e januari gepreekt over 'de wijzen uit het oosten', en ook bij velen van ons blijft de kerstboom staan tot en met Drie Koningen, misschien zonder dat we weten waarom en waar deze traditie vandaan gekomen is.

Voor mij een reden om eens opzoek te gaan naar de reden van dit soort dingen rondom kerst, en zo ontdekte ik: Van ver voor - en tot aan het begin van de middeleeuwen duurde de kersttijd tot Maria Lichtmis, 2 februari. Hiermee sloot men het feest af. De symboliek hierbij was de reiniging, na 40 dagen, in de tempel, de periode tijdens welke Joodse vrouwen na de geboorte van een baby in huis bleven, voor de moeder zich ritueel liet reinigen. In Oostenrijk en de Scandinavische landen viert men dit met een fakkeloptocht, en in veel kerken werden en worden nog op die dag aan vrouwen kaarsen uitge­deeld.

Maar in de middeleeuwen (ook toen al gold het economisch belang blijkbaar) vond men echter dat de mensen eerder weer aan het werk moesten, en zo werd Drie Koningen het einde van de kersttijd. En hiermee verschoof ook de datum van het opruimen van de kerstversieringen.

Die datum had te maken met bijgeloof. In vroegere tijden geloofde men namelijk werkelijk dat het ongeluk zou brengen als men zich niet hield aan een bepaalde tijd waarop die versieringen werden opge­ruimd. Daar waren twee redenen voor. Om die redenen te kunnen begrijpen, moeten we bedenken dat de versieringen in die tijd allemaal plantaardig waren. Ze werden in huis gehaald om de boomgeesten tijdens de strenge winterperiode een veilige haven te bieden.

Was die periode eenmaal voorbij, aan het einde van de kersttijd, dan moest al het groen weer naar buiten worden gebracht, zodat de geesten konden terugkeren in het landschap. Deed men dat niet dan zouden de planten na de winter niet opnieuw gaan groeien en dat kon tot een agrarische ramp leiden. De tweede reden had te maken met wat er in huis kon gebeuren als de versieringen niet werden opgeruimd. Hoewel de boomgeesten ontzettend dankbaar waren voor de beschutting die hun in het kerstgroen werd geboden, wilden ze zodra de winter over zijn dieptepunt heen was (2 februari) graag terugkeren naar hun natuurlijke leefomgeving buiten. Werden ze gedwongen binnen te blijven wanneer de dagen begonnen te lengen en het weer beter werd, dan zouden ze weldra vervelend en ronduit vijandig worden en in het hele huis vernielingen aanrichten tot ze werden bevrijd.

Gelukkig is de mens vindingrijk en zo werd de nieuwe datum voor het opruimen van de versiering, toen men niet meer vrij had tot Maria Lichtmis, 6 januari, of de dag erna.

En hoewel Drie Koningen bij ons dan wel geen officieel kerkelijk feest is, was de nieuw ontstane traditie en inmiddels weer vergane traditie toch meer christelijk dan het voorgaande. Want tot na de Tweede Wereldoorlog en op sommigen plaatsen zelfs nog tot 1960 werd het de gewoonte, hoewel hoofdzakelijk onder de Rooms Katholieken, om onder het zingen van kerstliederen, met een ster in de hand (sterzingen) langs de huizen te gaan en geld in te zamelen voor een goed doel, meestal voor de missie of de zending.

In Duitsland doet, op sommige plaatsen, ook de Evangelische Kerk hier ook nu nog aan mee. En zo vond ik eindelijk, via een pastoraal schrijven in 'de gemeente brief' van Oberndorf (hoewel het daar geen gebruik (meer)is), en van de hand van ds. Uli Thomas, de verklaring voor de vraag: wat betekent toch die vreemde aanduiding boven sommigen voordeuren, die iets te maken heeft met Heilige Drei Könige...

Uitgaande van de overlevering dat de Drie Koningen, Caspar, Melchior en Balthazar heetten, maakte de kerk hier 'Christus Mansionem Benedicat - Adveniat' van. En de Sterzingers schreven/schrijven vervolgens, als er geld gegeven wordt, op de bovenste deurpost van het huis schrijven, 20-C.M.B./A-06, wat, vrij vertaald betekent: Moge Christus dit huis/de­ze tafel zegenen totdat Hij komt. En bij velen in Duitsland staat die zegenbede een groot deel van het jaar boven de deur. Het deed me denken aan Deut.6:5-9 èn aan 'kerk voor de wereld zijn', zoals het van den beginne was bedoeld. Abraham werd immers geroepen 'opdat in u alle geslachten des aardbodems gezegend worden', daar zitten wij, door Jezus Christus en het zendingsbevel in Matt. 28:19, aan vastge­plakt

Want al zal, wat daar in Duitsland op de deurpost geschreven staat, voor velen van hen misschien niet meer zijn als 'het hoort erbij'. En al zullen velen daarbij helemaal niet denken aan 'kerk voor de wereld zijn' en aan het zendingsbevel... Het staat er toch maar! En voor mij voelt het: ook op deze manier en ondanks allerlei bijgeloof en tradities die misschien voor velen hun waarde verloren hebben, ondanks dat alles gaat God zijn ongekende gang. Want iedereen die aan zo'n huis voorbij gaat kan het lezen.

Ik heb me afgevraagd: zou ik dit boven m'n voordeur geschreven willen hebben en zou ik er eerlijk antwoord op durven geven als me er naar gevraagd zou worden....?, want het is toch wel iets anders als een zegeltje van de kinderpostzegels of je naam op een collecte lijst. En toch begint 'het kerk zijn voor de wereld' thuis.­

Toch wel jammer, dat dit, het Sterzingen, uit ons land helemaal verdwenen is en nog merkwaardiger is het dat zo'n heidens gebruik als 'op een bepaalde datum de kerstversiering opruimen', ook al denken we daar helemaal niets bij en is het alleen maar een gewoonte geworden, zo is ingeburgerd.


Naam:  
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons / Textile

Tsjongejonge... die duivelse spammers weten van geen ophouden. Deze reactiemogelijkheid is alleen bedoeld voor mensen die het beste met elkaar voor hebben. Daarom, beloof je dat je je als een engeltje zult gedragen?
Vul hieronder in: (het enige toegestane antwoord is: ja)


  ( Register your username / Log in )

Kattenbel: Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.  

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.