Dag 2015, dag 2016

Met enige regelmaat heb ik, in ’t nu voorbije jaar, gedacht aan de woorden van onze huisarts, die mij, kort na het overlijden van Arnold nog een keertje bezocht.

Woorden waarin ze heel stellig was en zei: “Rouwen duurt een jaar en zes weken”. En daarbij als uitleg gaf: dan heb je namelijk alles één keer alleen meegemaakt en nog zes weken gehad om jezelf weer bij elkaar te rapen en het te verwerken.

Nu, ruim twee jaar later, weet ik dat het dan misschien wel zo in haar boekje staat, maar dat de praktijk, in ieder geval, voor mij totaal anders is. Want juist in ’t voorbije jaar werd het gemis elke dag meer en meer en drong het steeds meer tot me door hoe alleen je bent als je niet meer samen bent.
En juist in ’t voorbije jaar werd ik me er meer en meer van bewust hoeveel de twee en een half jaar voor z’n overlijden me gekost hebben en hoeveel het jaar erna, waarin ik alles moest herontdekken en vooral moest overleven me gekost hebben.
Om vervolgens bij de jaarwisseling vorig jaar met een schok te ontdekken dat er ‘opeens’ een heel jaar voor me lag zonder Arnold. Een ontdekking die me overweldigde en waarvan ik dacht: dat kan ik niet, dat red ik niet.
Ook al was er ergens, diep van binnen, een stemmetje dat zei: je zult wel moeten, een andere keus is er niet.

Nee, een andere keus is er niet! En dus ben ik doorgegaan. Doorgegaan met leven, doorgegaan met de dingen die gedaan moeten worden en zelfs doorgegaan met leuke dingen doen.  En zeker ook genoten van de goede en leuke dingen! Van de aanwezigheid van de kinderen, de vakantie met Annelies en Mark Jörg, verjaardagen en de uitstapjes met Rien, Riet en Hanny…

Maar daaronder ligt altijd het verdriet, ‘t gemis en ’t alleen zijn. Het nooit meer samen!
En was het in ’t begin vooral het missen bij heel praktische- en veel dagelijkse dingen, gaande weg werd het steeds meer het missen van ‘het samen’. De tweezaamheid. Niet meer samen lachen en huilen, niet meer samen wakker worden en gaan slapen, niet meer samen eten, een kopje koffie of ergens naartoe gaan, niet meer samen dingen doen en laten, niet meer samen praten of sanen stil zijn. Het niet meer compleet zijn. Geen maatje meer naast me en geen klankbord. Geen arm meer om me heen.

En gaandeweg kun je dat ook niet meer visualiseren, of in gedachten nog wel even zo beleven.

Zoals ik het jaren geleden verbeeldde in deze beeldjes, die ik toen ‘Ontmoeting’ noemde.

 

Of zoals ik het toen schilderde, bij het gedicht van Gerrit Achterberg:


Slaapwandeling
Ik heb vannacht met u gewandeld
in de dove lanen van de slaap,
en nu het morgen is geworden
is er niets veranderd,
dan dat die twee, die in de nacht tesaam
volkomen bij elkander waren,
mij weer alleen gelaten hebben
in de morgen,
en samen verder zijn gegaan.

Een schilderij en beeldjes die lieten zien dat je, ook al is de ander er even niet, je toch zijn/haar aanwezigheid blijft voelen. En soms kijk ik er met verbazing naar, en snap niet hoe het mogelijk was dat ik toen kon verbeelden wat nu werkelijkheid is. Alleen met dit verschil, dat het nu toch anders is, en gaandeweg verandert. Wat ik toen nog niet wist. Gelukkig niet! Omdat hij door zijn ‘uit de tijd gaan’ steeds minder  in mijn tijd is.  

O ja, hem weet ik geborgen in Gods tijd, daar twijfel ik niet aan, maar ik moet verder in mijn tijd. En de kloof wordt groter en dieper. Iets wat je niet wilt, maar gewoon gebeurt. Ook al komt het nog regelmatig voor dat ik hem even iets willen vertellen of iets laten zien, alsof hij nog in mijn tijd is…, om dan met een schok te ontdekken dat hij er niet meer is… Al één jaar en zes weken niet en al twee jaar en zes weken niet…

Dat jaar waar de huisarts het over had ben ik dus al ver voorbij… , over tijd. En ‘k weet inmiddels dat het dan misschien wel zo in haar boekje staat, maar dat de werkelijkheid en de praktijk dat boekje allang hebben ingehaald en dat rouwen geen uiterste houdbaarheidsdatum heeft en zich niet houdt aan tijd. Want nu het tweede jaar alweer om is, is ’t rouwen heftiger dan in dat eerste jaar, en de wond is nog lang niet geheeld… En vaker voel ik me zoals dit beeldje...

Terwijl de toekomst donkerder lijkt dan ooit… en niet alleen door ’t gemis, maar ook omdat de wereld om me heen nog nooit zo donker leek als nu. Een wereld die meer en meer in brand is gaan staan, waardoor duizenden op de vlucht zijn. Een jaar waarin meer en meer duidelijk werd hoe rot en ziek de wereld is, een wereld waarin een mensenleven niet meer telt, ook in eigen land. En ook dat voelt als je alleen bent zwaarder en bedreigender. Omdat je er niet even over kunt praten samen, het niet kunt delen, zodat het minder zwaar en heftig wordt. En de zorg om kinderen en kleinkinderen, die opgroeien in deze wereld weegt daardoor ook zwaarder.

En met een beetje tegenzin zong ik, in eerste instantie, het lied mee dat we vanavond zongen in de oudejaarsdienst, en dat voor mij het lied van m’n opoe is. Het lied over God die ons voorgeslacht heeft gedragen, en ‘k dacht: wat heb je daar aan, als de wereld er zo rot uit ziet voor ons nageslacht?… Tot ik me realiseerde dat m’n grootouders en ouders twee wereldoorlogen meemaakten…
Waardoor die oude woorden opeens weer troostend en verwarmend klonken.

O God, die droeg ons voorgeslacht
in nacht en stormgebruis,
bewijs ook ons uw trouw en macht,
wees eeuwig ons tehuis!

En duizend jaar gaan als de dag
van gisteren voor U heen,
een schaduw, een gedachte vaag,
een nachtwaak, die verdween.

De tijd draagt alle mensen voort
op zijn gestage stroom;
ze zijn als gras, door zon verdord,
vervluchtigd als een droom.

Gij zijt, van voor gij zee een aard’
hebt door uw woord bereid,
altijd dezelfde die Gij waart,
de God der eeuwigheid!

O God, die droeg ons voorgeslacht
in tegenspoed en kruis,
wees ons een gids in storm en nacht
en eeuwig ons tehuis.

Dat geeft weer moed en vertrouwen om nu, nu de klok de laatste minuten van dit jaar heeft weggetikt weer verder te gaan. En niet alleen omdat er geen keus is en omdat het moet... Maar ook vanwege het: en toch…, het nochtans van het geloof…, wetende dat die God er ook zal zijn voor de kinderen en de kleinkinderen, en omdat er Eeuwige Armen zijn, ook in 2016.

 

Trudy schreef op 01 Januari '16 - 04:36 ;

Ach Ettje, het valt zwaar, niet alleen dat Arnold is in geslapen ,maar ook wat er aan vooraf ging, geen wonder dat je de tijd nodig hebt. Het is moeilijk om al dat leed een p
laatsje te geven, en gelukkig heb je al de tijd.

Soms voel ik me schuldig dat mijn beslissing van meer dan 50 jaar geleden is waar gemaakt, ver weg van al de ellende in Europa. Maar ook dat zal een einde vinden…......

Trudy  · reageer op Trudy

Eljo schreef op 09 Mei '16 - 22:26 ;

Sterkte het blijft moeilijk.

Eljo (link)  · reageer op Eljo


Naam:  
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons / Textile

Tsjongejonge... die duivelse spammers weten van geen ophouden. Deze reactiemogelijkheid is alleen bedoeld voor mensen die het beste met elkaar voor hebben. Daarom, beloof je dat je je als een engeltje zult gedragen?
Vul hieronder in: (het enige toegestane antwoord is: ja)


  ( Register your username / Log in )

Kattenbel: Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.  

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.