Ondeelbaar

De Prediker zei het al! Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart.

Heel vaag herinner ik me dat ze, toen ik nog een kleuter was, wel eens bij ons thuis was geweest. Maar echt ter sprake kwam ze thuis nooit. Ook niet als haar moeder, die weduwe was, bij ons logeerde. Wat regelmatig voorkwam.

Pas later, op m'n 16e leerde ik haar écht kennen, toen ik haar ontmoette bij Pake, in Amsterdam. En wonderlijk genoeg was ze sindsdien in m'n leven alsof ze er altijd geweest was. Gewoon als de zus van Pake, en de nicht van mijn moeder, die ook nog eens dezelfde naam had als m'n moeder. Want beiden waren ze vernoemd naar m'n overgrootmoeder, Antje Bakker, waar uiteindelijk onze dochter ook weer naar vernoemd is...

 

En 't zal ook toen geweest zijn dat ik voor het eerst iets over haar levensverhaal hoorde. Hoe ze samen met haar man in Indië had gewoond, waar ook hun beide kinderen geboren waren, en dat haar man daar, als krijgsgevangene, omgekomen was in de oorlog, doordat het schip waarop hij zat, toen hij van 't ene kamp naar het andere werd gebracht, door de Jappen getorpedeerd was... En in m'n onschuld verweet ik dat de Jap.

Zelf overleefde ze het kamp, en kwam na de oorlog terug naar Nederland, waar ze uiteindelijk weer werk vond, als onderwijzeres in Amsterdam.

Deels hoorde ik haar verhaal van Pake, en deels van m'n grootouders, want uit zichzelf sprak ze er niet over. En de foto's, van toen ze nog klein was en later in Indië, duidelijk in gelukkiger tijden gemaakt, kreeg ik van opa.

 

Nog weer later verhuisde ze, net als Pake, naar Veenoord, en samen genoten ze daar, als buren, van hun oude dag. En zo leerde onze zoon Gert Jan haar kennen. Of onze andere kinderen haar ooit hebben leren kennen weet ik niet eens.  Ze was er gewoon, en hoorde voor mij bij m'n grootouders en bij Pake en Beppe. En twee keer per jaar belden we elkaar en kletsten urenlang bij, tot kort voor haar dood.

En naar de kinderen toe kwam haar levensverhaal nooit ter sprake. Niet omdat ze het niet mochten weten, maar gewoon omdat het nooit ter sprake kwam...

Maar zelf ben ik het nooit vergeten. Omdat het zo'n verhaal is waar je je alleen maar heel erg boos en verdrietig over kunt maken. Want toen ze terugkwam uit Indië, beroofd van haar man en van al hun bezittingen, was er in Nederland geen plaats voor haar, werd ze met de nek aangekeken en op alle fronten gedwarsboomd. Ook kwam ze niet in aanmerkingen voor een weduwen uitkering en de kinderen kregen geen wezen uitkering, omdat Walter, haar man, een Duitser was... Weliswaar een dode Duitser, maar toch. Dat ze al ver voor de oorlog met hem getrouwd was maakte toen geen enkel verschil, en evenmin dat ze heel beroerde jaren achter de rug had. Boos, maakte me dat, omdat het zo verschrikkelijk onrechtvaardig was. Maar als ik het er wel eens met haar over had was zij het altijd die die boosheid weer wegnam, en me wees op: vergeven en vergeving! Want behalve heel erg lief was ze ook een heel diep gelovige vrouw en overtuigd Luthers.

En nu opeens kwam haar hele verhaal, als een duveltje uit een doosje, weer te voorschijn, doordat ik een vooraankondiging zag van het BNN/VARA programma: de ondergang van de van Imhoff.

En iets in die aankondiging triggerde me en deed me op zoek gaan. En zo ontdekte ik dat haar Walter één van de slachtoffers was. Moedwillig omgebracht, op bevel van Nederland, alleen omdat hij een Duitser was... En zo ontdekte ik ook dat hij, al vanaf dat de Duitsers Nederland waren binnengevallen, in Indië, onder beestachtige omstandigheden, in een concentratiekamp zat, alleen omdat hij een Duitser was... Dus niet in een Jappenkamp, zoals ik altijd gedacht had, maar in een Nederlands concentratiekamp. Waar ik nog nooit over gehoord had. En 't waren de Nederlanders die hem per schip naar een Brits eiland wilden overbrengen, om ook daar weer in een kamp ondergebracht te worden. Niet omdat hij iets gedaan had, maar gewoon omdat hij een Duitser was die in Nederlands Indië woonde en werkte op 10 mei 1940 en daarom werd gearresteerd op die dag. En die nu, zonder vorm van proces, voor alle zekerheid, verscheept werd. Dat verhaal vond ik hier.

Dus helemaal geen slachtoffer van de Jap (nou ja, zijdelings), maar slachtoffer van een oorlogsmisdaad, begaan door onze eigen mensen. Verbijsterend vond ik het. Zoals ik vroeger haar verhaal over haar terugkomst in Nederland, en haar strijd om te mogen bestaan, een verbijsterend verhaal vond.

En kijkend naar de documentaire, over de ondergang van de van Imhoff, waarvan het eerste deel zondagavond werd uitgezonden, is m'n verbijstering alleen maar groter geworden. Een verbijstering die me alsmaar doet vragen: Hoe is het mogelijk? Hoe is het mogelijk dat mensen zulke dingen kunnen doen? Hoe kun je, van een afstandje, gaan toekijken hoe ruim vierhonderd gevangen, opgesloten in kooien van prikkeldraad, met schip en al vergaan, zonder ook maar één vinger uit te steken. Integendeel, je geeft zelfs de opdracht om ze te laten verdrinken, en gaat zelf als eerste van boord met de bemanning en de bewakers... Maar ook: hoe is het mogelijk dat dit verhaal zolang in de doofpot bleef? Ja, doordat invloedrijke mensen het daarin konden houden, tot voor kort, maar dan nog... Mensen als Herman Wigbold en Wim Bosboom, mensen waar je tegen opkeek, die zich het zwijgen lieten opleggen, door de regering, door het NIOD, door Lous de Jong...die uiteindelijk de journalist Dick Verkijk ontsloegen, om een oorlogsmisdaad te verzwijgen, en integere collega's, zoals Koost Postema die dit lieten gebeuren. Die jarenlang aankeek tegen het filmblik met daarin de de reportage van Verkijk. Een filmblik dat uiteindelijk spoorloos verdween!

Maar wat me het meest raakt sinds zondagavond is toch wel: het monddood gemaakt zijn van de betrokkenen. Een andere reden kan ik niet bedenken voor het zwijgen hierover in de familie. Want natuurlijk wisten ze de ware toedracht. En de verschrikkelijke pijn die dat zwijgen veroorzaakt moet hebben, naast alle pijn en verdriet die er toch al was om het aangedane leed. Hoe de ondeelbaarheid ervan dat verergerd moet hebben. Want ondeelbaar verdriet is vele malen erger dan deelbaar verdriet. 

En iets ervan ervoer ik zelf van, van dat ondeelbare, zondagavond. Omdat ik het niet kon delen, zoals ik het zou willen delen, deze ontdekking. Want degenen die de eerst betrokkenen waren leven niet meer. Wat zou ik het graag met haar gedeeld hebben, haar geknuffeld hebben, zoals ze mij vaak even knuffelde als het leven tegenzat, en wat zou ik graag nog eens met haar gepraat willen hebben over: vergeving en vergeven. En wat zou ik er graag nog eens met Pake en Beppe en met m'n oma en opa over gepraat hebben, die er hun leven lang voor haar zijn geweest, en mij leerden om lief voor haar te zijn, terwijl ook zij dit onrecht met zich meedroegen. 

Dus ja, de Prediker heeft gelijk als hij zegt: Wie kennis vermeerdert, vermeerdert smart! 

En mij rest nu alleen nog het delen hiervan en het postuum m'n armen om haar heen slaan en zeggen: ach, lieve lieve Antje, ik hou van je! Wat was je dapper!


Naam:  
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons / Textile

Tsjongejonge... die duivelse spammers weten van geen ophouden. Deze reactiemogelijkheid is alleen bedoeld voor mensen die het beste met elkaar voor hebben. Daarom, beloof je dat je je als een engeltje zult gedragen?
Vul hieronder in: (het enige toegestane antwoord is: ja)


  ( Register your username / Log in )

Kattenbel: Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.  

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.