Tijd sleep mij een bril...

Tijd sleep
mij een bril:
vijftien november
negentienhonderd
drie en veertig
vanuit kamp Vught
gaan duizend
vier en veertig
joden op transport.
Een onwetend dorp
daar vandaan
word ik geboren,
dezelfde maandag
om zeven uur dertig.

Later kwam eens per jaar
de oorlog voorbij.
Leed trok op.
In gesloten kolonne,
al bijna een sekte.
Het gaf nauwelijks rimpeling
in de gordijnen.

Willem Jan van Wijk

Het is één van de aangrijpende, en zóveel zeggende, gedichten die we vanmiddag hoorden,
tijdens het concert van het 4 mei koor, waar zoon Pieter Geert de dirigent van is.


Mooie liederen hoorden we, al is de term 'mooi' nauwelijks toe te passen op liederen die over oorlog, onderdrukking, haat, wegvoering, concentratiekampen gaan...

En even indringend was het gedicht van Willem Wilmink, dat ik kende, sinds vorig jaar, maar nu als lied te horen kreeg:
Ben Ali Libi

Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord
staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,
dus keek ik er met verwondering naar:
Ben Ali Libi. Goochelaar.

Met een glimlach en een smoes en een goocheldoos
en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,
scharrelde hij de kost bij elkaar:
Ben Ali Libi, de goochelaar.

Toen vonden de vrienden van de Weduwe Rost
dat Nederland nodig moest worden verlost
van het wereldwijd joods-bolsjewistisch gevaar.
Ze bedoelden natuurlijk die goochelaar.

Wie zo dikwijls een duif of een bloem heeft verstopt,
kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt.
Er stond al een overvalwagen klaar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

In 't concentratiekamp heeft hij misschien
zijn aardigste trucs nog wel eens laten zien
met een lach en een smoes, een misleidend gebaar,
Ben Ali Libi, de goochelaar.

En altijd als ik een schreeuwer zie
met een alternatief voor democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.

Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,
hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.

Kippenvel kreeg ik van dat laatste: God hebbe zijn ziel...
Solo gezongen, en 't klonk zó: zoals alleen Joden dat kunnen zingen...

En misschien klonk het ook wel zo indringend omdat het gezongen werd in de Synagoge in Groningen.
Een mooiere plek was nauwelijks denkbaar voor dit concert.

Vreemd dacht ik, dat ik, als Groningse, niet eens wist van het bestaan van de Synagoge, op die plek, in die straat, waar ik toch zóvaak doorheen gekomen ben.



De Synagoge die eens door Aletta Jacobs werd bezocht, en door Jozef Israëls...

Blijkbaar hebben m'n ouders me er nooit op gewezen..., toen ik nog een kind was, en met hen door die straat ging, en is het me ook later nooit opgevallen. Terwijl ik wel gewezen ben op andere gebouwen, waar herinneringen aan kleefden van de oorlog....

Misschien wilden ze er zelf niet meer aan herinnerd worden, aan al die Joden uit Groningen, waaronder ook de slager waar m'n vader als kind werkte, die nooit meer terugkwamen. Misschien schaamden ze zich daarvoor...
Want ooit woonden er 2408 Joden in Groningen... terwijl het er na de oorlog nog maar 225 waren.

Mooi waren ook de gedichten van Saul Messels, pseudoniem van Jaap Meijer, de vader van Ischa Meijer. Die omstreeks 1970 begon met een stroom van gedichten, vooral in het Gronings. Nu waren ze op muziek gezet, zeer indringende en beeldende muziek, door Frank Deiman.
En de mooiste, meest indringende vond ik:
'In synagogedeunen'

zulde muurn
zulde roamm
aandre uurn
andre noamm
mit baide oopn oren
op zuik noar zulde woorn
flustert guster: wat duster
heur ik miezulm: ik luster

dezelfde muren
dezelfde ramen
andere uren
andere namen
met beide oren gespitst
op zoek naar dezelfde woorden
fluistert gisteren: wat doe je daar
hoor ik mezelf: ik luister

Laat het nooit ophouden, dacht ik, dit herdenken, van wat er tussen 1940 en 1945 gebeurde.
Laat het nooit meer gebeuren!
Laat het eindelijk doordringen wat vrijheid is!
Mogen zijn wie je bent, mogen geloven wat je gelooft!
Mogen zeggen wat je denkt.

Kom vanavond met verhalen
hoe de oorlog is verdwenen,
en herhaal ze honderd malen:
alle malen zal ik wenen.
(Leo Vroman)

Maar laten we ook blijven herhalen wat de oorlog was...
Meer dan 55 miljoen doden...
En wat er toen gebeurde!
De moord op 6 miljoen Joden, en op een paar miljoen (vreemd dat daar geen cijfers over zijn) zigeuners en homo's...
Alleen omdat ze Jood, Zigeuner of Homo waren.

Tot slot: Ook adembenemend was het om Kate Harris (cello) en Olga Karelova te horen spelen.
Kate, die we al kennen vanaf haar geboorte en die we in het verleden van tijd tot tijd de kerkdiensten hoorden opluisteren, samen met haar vader... Schitterend, was haar spel.



En na dat alles, was het heerlijk om nog even met onze lieve vrienden Toor en Henk, en met zoon Pieter Geert en de kleindochters Hilde en Frea, in het zonnetje, op een terrasje, te genieten van een kop koffie, terwijl ik samen met Henk herinneringen ophaalde aan het Groningen uit onze jeugd en jonge jaren ;-)
Alweer een zondag met een gouden rand!

Annelies schreef op 18 April '05 - 10:55 ;

Zo te lezen was het weer een erg “mooi” (als je het zo kan noemen) 4 mei project. Ik vind het heel jammer dat we er dit jaar de mogelijkheid niet voor hebben om er naar toe te gaan, want ik vind het altijd zeer indrukwekkend.

En we moeten inderdaad nooit ophouden om te herinneren wat er gebeurd is. Ik hoop mijn kinderen ook de herdenking te kunnen meegeven. Voor hun zal het allemaal nog verder van hun bed zijn dan het voor mij is, maar ik hoop ze te kunnen leren om elk jaar stil te staan bij de gruwelen en dat ze dan bij zichzelf denken: Dit nooit meer!

Annelies (email)  · reageer op Annelies

Carla schreef op 18 April '05 - 14:11 ;

Goed te lezen dat je na alle narigheid van de afgelopen week gisteren zo genoten hebt.
Straks wel alle katten uit de tuin houden, wanneer de jonge koolmeesjes uit het nest vliegen, bij ons is het een aantal jaren geleden niet zo goed afgelopen met de koolmeesjes. En, nootjes is geen geschikt voer voor jongen koolmeesjes, hoorde ik eens, ze kunnen het nog niet verteren, dus over een paar weken maar weghalen die pinda’s.

Carla  · reageer op Carla

Mama/Omi schreef op 21 April '05 - 00:26 ;

Ik ga elke kat die het waagt in de tuin te komen, de komende weken, hoogst persoonlijk een kopje kleiner maken. En anders zorgen m’n hondjes daar wel voor. Al zal ik die ook binnen moeten houden als er jonge vogeltjes gaan uitvliegen.
En wat betreft die nootjes en vetbollen, heb net gelezen dat vogels heel goed zelf weten wat ze wel of niet moeten eten ;-)

Mama/Omi (email) (link)  · reageer op Mama/Omi


Naam:  
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons / Textile

Tsjongejonge... die duivelse spammers weten van geen ophouden. Deze reactiemogelijkheid is alleen bedoeld voor mensen die het beste met elkaar voor hebben. Daarom, beloof je dat je je als een engeltje zult gedragen?
Vul hieronder in: (het enige toegestane antwoord is: ja)


  ( Register your username / Log in )

Kattenbel: Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.  

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.