Een doodshemd heeft geen zakken!

Zo luidt het gezegde. Wat betekent: Je kunt niks meenemen, later! Ik heb het vandaag zélf nog gezien.

Want om even iets anders te doen dan papiertroep opruimen, dook ik even in de linnenkasten, om daar opruiming te houden.
En vond daar het doodshemd van m'n grootvader. En concludeerde nogeens: Nee, geen zakken!


Zo ging dat vroeger. Een doodshemd hoorde bij de uitzet waarmee je het huwelijk inging.
Met keurig een monogram erop geborduurd.


En 't lag vervolgens jaar in jaar uit, gelukkig, in de linnenkast, te wachten tot je stierf. In zijn geval: op z'n 90 ste.
Maar ondanks dat we wisten dat het er was, zijn we op dát moment dat hemd totaal vergeten. En sindsdien ligt het bij mij in de linnenkast, inmiddels al zo'n zes en dertig jaar.
Een enkele keer heb ik het wel eens gewassen..., vergat het daarna weer, en nu stond ik er weer mee in m'n handen.
Dat herinnerde me eraan dat ook z'n trouwpak hier in de kast hangt.
Een mooi, zwart lakens pak, dat hij alleen gedragen heeft op z'n trouwdag, 10 juni 1905.



Al 101 jaar oud dus, en nog altijd in perfecte staat.
Misschien wel door de papiertjes met kampfer (ballen) die ik in alle zakjes vond.

En weer loop ik te dubben: wegdoen of meenemen??

Maar 't bracht me ook heel ver terug in de tijd, en riep heel veel herinneringen aan hen op,
aan m'n opa en oma uit Ten Boer, en aan hun huis, dat ik kort geleden nog voor Arnold uittekende,
en zo kon zeggen: dat was daar en dat daar....



En dus kon ik het niet laten om 'even' hun foto's op te zoeken.
(wat weer resulteerde in het uitzoeken van foto's :-) )
Dit zijn ze:


De liefste opa en oma van de wereld.
Al ken ik ze zó beter, zoals op deze foto, die al jaren in m'n werkkamer staat.


Lieve mensen, die veel hielden van hun twee dochters, en vier kleinkinderen.



En al denkend, aan toen, aan al die jaren dat ik elke zomervakantie bij ze logeerde,
herinnerde ik met de column die ik jaaaaren geleden over hen schreef, in het kerkblad.

OPA EN OPOE
Wat onzeker ga ik op weg om de begrafenis bij te wonen van een oudtante, in een klein dorpje even ten oosten van Groningen.
Onzeker omdat ik me heb laten uitleggen dat ik niet door de stad heen hoef maar er via de rondweg naar toe moet.
De begrafenis opzich zal niet zo'n droevig gebeuren zijn.
Ze was de laatste, tot dan toe nog levende tante van mijn moeder, en is oud en der dagen zat,
verlangend naar het weerzien met haar man en twee al jong gestorven kinderen, rustig heen gegaan.

Groningen kan ik dus laten liggen en voor ik het weet zit ik al in Oosterhogebrug.
Twintig, vijfentwintig jaar is het misschien al wel geleden dat ik hier voor het laatst was.
Bah, het water van het Damsterdiep loopt nog even dicht langs de weg als vroeger,
er is nog steeds geen vangrail, en het staat verschrikkelijk hoog.
En deze keer zit ik niet in de bus of op het fietspad links van de weg,
dus dat wordt goed uitkijken.
Ruischgerbrug, verkeerslichten notabene,
en rechts staat het huis, waar meer dan vijftig jaar geleden, oom Vredevoogd en tante Hillechien woonden.
Tijd om lang te kijken heb ik niet, verder maar weer.
Garmerwolde,... en even later zie ik in de verte, stralend wit, de kalkoven van oom Heine.
In een flits zie ik dat het woningen geworden zijn.


Dan in het laatste dorp, Ten Boer, voor ik op de plaats van bestemming ben,
rechts het huis waar opa en opoe woonden.
Het geeft me een binnen pretje>
Ze moesten eens weten dat hun kleindochter hier in een auto rijdt.
Opa reed in een koetsje met leren kap die omhoog en naar beneden kon,
net als de kap van een kinderwagen, en later op een fiets waar hij van achteren opstapte.



Het is warm die dag, en even flits het door me heen:
zou de kastanje boom nog achter in de tuin staan, mijn zelf geplante boom?
Daaronder zou het nu heerlijk koel zitten.

Dan ben ik waar ik moet zijn.
Omdat de autoweg hier om het dorp heen gelegd is, lijkt het of de tijd er stil gestaan heeft.
Puttend in m'n geheugen gok ik er op dat de nieuw gebouwde vrijgemaakte kerk in de volgende zijstraat moet staan.
Goed gegokt!
En de aanwezige begrafenisondernemer gaat er zonder meer vanuit, als ik de straat inrijd,
dat ik hier voor de begrafenis kom, ben en wijst me ongevraagd een parkeerplaats.
Als ik de portieren wil afsluiten roept hij: "dat huift hier nait heur, en loat roamkes ook mor lös den wordt auto die nait zo hait".

Als ik binnen kom zie ik allemaal vaag bekende gezichten,
maar bij de meeste kan ik me geen namen herinneren,
maar mij begroeten ze met: "doe bist ja 't lutje wicht van oom Jans en taande Betje".
Dit had ik geen moment verwacht.
En langzaam dringt het tot me door:
ik ben voor hen niet de dochter van m'n moeder, niet een volwassen en getrouwde vrouw,
moeder en zelfs oma, nee voor hen ben ik de kleindochter van m'n grootouders:
't lutje wicht van oom Jans en taande Betje.

Tijdens de dienst, de preek laat ik langs me heengaan, heb ik gelegenheid om wat dingen op een rijtje te zetten.
Natuurlijk, al deze achterneven en nichten, waarvan sommigen dezelfde leeftijd hebben als m'n ouders,
en de meesten al lang gepensioneerd zijn en maar een enkeling mijn leeftijd heeft of iets ouder is,
noemden opa en opoe: oom Jans en tante Betje,
en dat was ik gewoon vergeten.

Een snel rekensommetje leert me dat ze, als ze nu nog zouden leven, de één 110 jaar en de ander 112 jaar zou zijn.
Maar de één is al 27 jaar dood en de ander 22 jaar.
Dat vervult me met heimwee en weemoed.

En tegelijk doet het me goed dat ze, voor hun oom en tante zeggers, nog een springlevende herinnering zijn.
Iets dat destemeer blijkt tijdens het samenzijn na de begrafenis.
Hartverwarmend zijn de vele verhalen over de gezelligheid bij hen,
er altijd terecht kunnen, de liefde en de warmte die ze uitstraalden.

Maar wat het meest uit al die verhalen naar voren komt:
hun zichtbare liefde voor elkaar, die ze allemaal gezien en ervaren hebben.
Terwijl ze zo totaal verschillend waren.
En, een grote waardering voor hun respect voor andersdenkenden en anders-gelovigen.
Beiden waren ze geboren en opgegroeid in de hervormde traditie.
Maar de één koos bij het volwassen-worden heel bewust voor de gereformeerde- en nog later voor de vrijgemaakte kerk,
en de ander koos heel bewust voor de apostolische kerk.
De één was lid van de A.R.Partij en later van het GPV,
terwijl de ander één van de mede oprichters was van de SDAP en later lid werd van de PvdA.
En bij elke verkiezing hing er van beide partijen een raambiljet.
De één voor het linker kamerraam en de ander voor het rechter kamerraam,
wat binnenskamers gezien natuurlijk niet klopte,
waarop opoe besloot om haar partijbiljet boven voor het slaapkamerraam op te hangen,
want gevoel voor humor hadden ze ook.
Bijna zestig jaar zijn ze getrouwd geweest,
en nooit zijn deze verschillen een struikelblok geweest in hun liefde voor elkaar.

En door al die verhalen sprongen er op de terug weg, en nog lang daarna,
bij mij ontelbare laatjes met herinneringen open aan al die jaren dat ik er als kind de hele zomervakantie doorbracht.

Herinneringen aan de zo gezellige woonkeuken waarin ze leefden,
en waar het rook naar sunlightzeep, versgebakken brood, azijn,
gebrande suiker en stroop van zelfgemaakte babbelaars, en petroleum.
Altijd stond er op het kleine petroleumstelletje in het theeblad keteltjeskoffie te pruttelen of thee te trekken en,
voordat 's avonds de lamp met z'n honderden kraaltjes aanging was dat het enige lichtpuntje in de keuken waarbij lang geschemerd werd.
Dan stonden de handen stil en was er alleen maar het rustige praten over de gewone dingen van de dag.

Herinneringen aan opa, in z'n zwarte consestutiekoornbroek en blauwe werkkiel,
zittend in z'n grote leuningstoel waarin je naast hem mocht zitten als hij ging voorlezen uit: "Sprookjes van moeder de gans"


of samen met hem wachtend tot de melk kookte, die daarna in de kelder werd gezet.
En aan opoe, in het zwart met een bloemetjes schort,
een stoof onder de voeten, in de rieten kraak aan de andere kant van de tafel,
altijd breiend aan een zwarte sok.
En voor het slapen gaan zongen we samen de versjes van school, oude en nieuwe.

Overdag was er de tuin, met het prieel van kamperfoelie en vlier, het zitten onder de kastanjeboom...
en het eigen tuintje met goudsbloemen en lathyrus die ik in april op opa's verjaardag had mogen zaaien.
En 's maandags was het wasdag, met grote tobbes sop en de wringer waar je bij mocht helpen.
De bleek waar je de was op mocht leggen en de grote linnenrekken waarop de was gedroogd werd.

Herinneringen aan het porseleinen theeserviesje waaruit je echte thee mocht schenken,
en het aardewerken eetserviesje waar je zelfgemaakte appelmoes en piepkleine aardappeltjes met boter van mocht eten.
De hoepel, de stelten en schoenendozen vol kastanjes waar je mannetjes, pijpjes en spinnen in hun web van maakte.

Herinneringen aan de kelder, waar het rook naar ingemaakte snijbonen, zuurkool en zure zult,
en aan de zolder waar het rook naar gedroogde bonen en appeltjes.
Herinneringen aan het zwart fluwelen wandbord met daarop in gouden letters de tekst: "Aan "s Heeren Zegen, is 't al gelegen"

Op de terugweg heb ik even de neiging om naar hun huis te rijden en binnen een kijkje te nemen.
Ik ken de huidige bewoners en weet dat ik welkom ben.
Toch doe ik het niet.
Er zal niets meer zijn van toen, en vooral de geuren zullen verdwenen zijn.
Bovendien wil ik iets luchtigers aantrekken het is zo warm.
En thuis wacht er een kleinkind dat juist dit weekend bij opa en oma logeert.

De wasmachine en de droogtrommel zullen hun werk wel gedaan hebben,
dus ik moet nog was vouwen.
Er moet nog een bandje met kinderliedjes gedraaid worden,
er moet nog gegeten worden en naar Sesamstraat gekeken.

Als ik thuis kom ligt de tuin vol lego, blokken, puzzelstukken, poppen, en een plastic theeserviesje,
waar de kleindochter op de driewieler dwars doorheen en overheen fiets,
omdat opa meer aandacht heeft voor z'n computer dan voor haar.
Mopperend begin ik op te ruimen en de was te vouwen.

Het petroleumstelletje staat in de vensterbank met een plantje er op,
en de serviesjes staan in de kast te pronk.


Tastbare erfstukjes, van een echte opa en opoe, waar ik aan gehecht ben,
maar waarvan de waarde in het niet valt bij al het andere wat ze me hebben nagelaten.

Herinneringen waar je gelukkig geen zakken voor nodig hebt,
en die niemand je kan afnemen.

dondersteen schreef op 17 Oktober '06 - 23:03 ;

Een verkiezing (of twee?) geleden was Peer voor Groen Links en ik, zoals al duidelijk was, voor de PvdA. En hoe hij het voor elkaar heeft gekregen weet ik niet maar op een goede nacht, toen wij ’s avonds te bedde gingen, hingen er op onze slaapkamer opeens twee enorme verkiezingsposters boven ons bed. Wouter Bos boven mijn hoofdeind, en Femke Halsema boven het hoofdeind van Peer. Het waren gezellige nachten, zo met z’n viertjes.

PS: doodshemd en jas houden! Die moeten toch echt, echt, echt in de familie blijven hoor!

dondersteen (link)  · reageer op dondersteen

dondersteen schreef op 17 Oktober '06 - 23:04 ;

Verkiezen moet natuurlijk zijn: verkiezing!
Het PvdA moet natuurlijk zijn: de PvdA
Een Femke moet natuurlijk zijn: en Femke
Conclusie: Donder is moe en moet nodig naar bed. :-)

dondersteen (link)  · reageer op dondersteen  · lees reactie van Ettje

Joëlle schreef op 18 Oktober '06 - 08:19 ;

Ik was toch niet dat kleinkind dat over het speelgoed heenfietste (angel)

Joëlle (link)  · reageer op Joëlle  · lees reactie van Omi

Rineke schreef op 18 Oktober '06 - 09:55 ;

@Joëlle : ‘t Zou mij niet verbazen, dat jij die kleindochter was.
Toen je ruim anderhalf was heb je 10 dagen bij opi en omi gelogeerd, Ilia moest voor een nieroperatie naar het WKZ. Dat was eind augustus 1991 en het was snoeiheet. Papa had je weggebracht, met de trein, naar Heerenveen. Echt begrijpen kon je het nog niet dat hij jou achterliet bij opi en omi.
Toen je na die logeerpartij weer door opi en omi thuisgebracht werd, keek je, voor mijn gevoel, ons heel ongelovig aan: ‘mag ik nu wel weer thuis komen?’
En je had zoveel nieuwe dingen geleerd in die tijd, en papa en ik hadden je zo gemist. Jij had een goede tijd gehad en was in vertrouwde handen bij je nog altijd favoriete opi en omi, papa kon vanuit zijn werk even langs in het WKZ en ik was overdag bij je broer.
Wat zo’n doodshemd al niet naar boven brengt… ;-)

Rineke  · reageer op Rineke  · lees reactie van Ma

Hilda schreef op 18 Oktober '06 - 10:18 ;

Wat een mooie herinneringen – ik ruik, ik zie, ik voel ‘m zoals je ‘m beschrijft. En dat doodshemd en pak zeker bewaren. Met de tekst van dit logje erbij, voor de volgende geslachten.

Hilda (email) (link)  · reageer op Hilda  · lees reactie van Ettje

Omi schreef op 18 Oktober '06 - 11:34 ;

In reactie op Joëlle; Nee hoor, jij was het niet! Dus maak je maar geen zorgen. Wie het wel was? Da’s mijn geheim :-) ‘t Was in 1992, en ‘t was maar voor een weekendje…

Omi (email) (link)  · reageer op Omi

Ma schreef op 18 Oktober '06 - 11:38 ;

In reactie op Rineke; En dat: terwijl dat hemd niet eens zakken heeft. En toch brengt het zoveel herinneringen naar boven. In mijn herinnering vond Joëlleke het schitterend om hier te logeren en heeft ze er uitbundig van genoten. Ook al botsten we ook wel eens (angel)

Ma (email) (link)  · reageer op Ma

Ettje schreef op 18 Oktober '06 - 11:40 ;

In reactie op dondersteen; Ja, soms moet je gewoon wat extra signaaltjes krijgen, om het tot je door te laten dringen dat het bedtijd is! :-)

Ettje (email) (link)  · reageer op Ettje

Ettje schreef op 18 Oktober '06 - 11:41 ;

In reactie op Hilda; ‘t Probleem is: mijn kinderen zijn niet zó bewaarderig… die zijn meer van: wegdoen en nieuw kopen :’;-)Dus: ‘k weet bijna zeker dat ie dan meteen naar de voddenboer gaat, als die nog bestaat tegen die tijd. Misschien is er wel ergens een kleding museum, ‘k zal eens gaan zoeken.

Ettje (email) (link)  · reageer op Ettje  · lees reactie van Jochum  · lees reactie van Annelies

Jochum schreef op 18 Oktober '06 - 16:25 ;

In reactie op Ettje; Kijk eens op http://www.uitvaartmuseum.nl/ Wie weet zijn zij blij met het doodshemd?

Jochum  · reageer op Jochum  · lees reactie van Ma

Rineke schreef op 18 Oktober '06 - 19:13 ;

In reactie op Jochum aan Ettje In de Oudheidkamer van Aalten hebben ze ook allerlei kledingstukken. Misschien kent Groningen een museum waar ze ook kleding of oude gebruiken tentoonstellen.

Rineke  · reageer op Rineke

Ma schreef op 19 Oktober '06 - 00:04 ;

In reactie op Jochum; [Rineke :11] Gezien de reacties van Jochum en Rineke, denk ik toch dat het tijd wordt om een museum te zoeken voor het trouwpak en doodshemd :-)

Ma (email) (link)  · reageer op Ma

Annelies schreef op 19 Oktober '06 - 10:12 ;

In reactie op Ettje; Hé! Ik ben wel bewaarderig. Ik probeer te minderen ;-), maar u kunt nog altijd heel veel aan me slijten…. :-P
Ik vind het alleen een beetje luguber om een doodshemd in huis te hebben. Zal wel aan mij liggen,hoor dat ik het luguber vindt, maar ik heb ook geen levendige herinneringen aan uw grootvader, dan is het toch anders denk ik. En een trouwpak, tja, zou niet weten wat we daarmee moeten.

Ik vind het ontzettend fijn voor u, dat u zulke heerlijke herinneringen hebt aan uw opa en oma. De fijnste herinneringen die ik aan mijn grootouders heb, is Kazan, de hond. Maar ja, persoonlijk heb ik liever superfijne herinneringen aan mijn ouders en mijn jeugd en dat heeft u weer niet en ik wel!

Annelies (email)  · reageer op Annelies  · lees reactie van Mama/omi

Mama/omi schreef op 19 Oktober '06 - 11:15 ;

In reactie op Annelies; En toch was het vroeger heel gewoon, zo’n doodshemd. Misschien omdat de dood gewoon meer bij het leven hoorde. Zelf vind ik het niets lugubers hebben.
Maar goed, ‘k heb een museum ontdekt waar ze er misschien wel belangstelling voor hebben :-)

Mama/omi (email) (link)  · reageer op Mama/omi

jitske wassenaar vanderhoek schreef op 19 Januari '15 - 11:44 ;

zoekend naar iets anders kwam ik een zelfgemaakt(?) boordje tegen, waarvan mijn moeder ooit vertelde dat het aan een doodshemd zat. wat een herkenbaar verhaal over die begrafenis, bedankt jw

jitske wassenaar vanderhoek (email)  · reageer op jitske wassenaar vanderhoek


Naam:  
Persoonlijke info onthouden?

Email:
URL:
Reactie:Emoticons / Textile

Tsjongejonge... die duivelse spammers weten van geen ophouden. Deze reactiemogelijkheid is alleen bedoeld voor mensen die het beste met elkaar voor hebben. Daarom, beloof je dat je je als een engeltje zult gedragen?
Vul hieronder in: (het enige toegestane antwoord is: ja)


  ( Register your username / Log in )

Kattenbel: Ja, stuur mij email als iemand anders reageert.  

Kleine lettertjes: Alle HTML-tags behalve <b> en <i> zullen uit je reactie worden verwijderd. Je maakt links door gewoon een URL of email-adres in te typen.